جشن مهرگان ۱۴۰۵ موضوع اصلی این مطلب است و در ادامه نکات آن را بررسی می‌کنیم.
جشن مهرگان یکی از کهن‌ترین جشن‌های ایرانی است که با مفاهیمی چون مهر، دوستی، روشنایی، سپاسگزاری و فراوانی ارتباط دارد. این جشن در تاریخ و فرهنگ ایران جایگاهی ویژه داشته و امروزه نیز به‌ویژه در میان زرتشتیان با آیین‌های متنوع برگزار می‌شود. مهرگان در سال ۲۰۲۴ به فهرست میراث فرهنگی ناملموس یونسکو راه یافت که پرونده آن به‌صورت مشترک توسط ایران و تاجیکستان ارائه شده بود.
تاریخ جشن مهرگان ۱۴۰۵
بر اساس تقویم رسمی ایران، جشن مهرگان در سال ۱۴۰۵ روز جمعه ۱۰ مهر برگزار شد که برابر با ۲ اکتبر ۲۰۲۶ میلادی است. با این حال، در سنت زرتشتی، مهرگان به «مهر روز» شانزدهمین روز از ماه مهر اشاره دارد که در سال ۱۴۰۵ برابر با پنج‌شنبه ۱۶ مهر (۸ اکتبر ۲۰۲۶) است. این تفاوت ناشی از تحول در گاه‌شماری و شیوه‌های برگزاری جشن است.
اهمیت و پیشینه جشن مهرگان
مهرگان جشنی پاییزی است که با برداشت محصولات کشاورزی و سپاسگزاری از طبیعت مرتبط است. این جشن در کنار نوروز یکی از مهم‌ترین مناسبت‌های ایرانی به شمار می‌رود و در دوره‌های مختلف تاریخی از دربار پادشاهان تا اجتماعات محلی برگزار شده است. ریشه‌های مهرگان به سنت‌های باستانی ایرانی و مفهوم «مهر» یا «میترا» بازمی‌گردد که با پیمان، دوستی و داوری پیوند خورده است.
مهرگان در شاهنامه
یکی از روایت‌های برجسته درباره مهرگان در شاهنامه فردوسی آمده است. در داستان فریدون، پیروزی او بر ضحاک و برپایی جشن مهرگان با مفاهیمی چون نظم و آغاز دوره‌ای تازه گره خورده است. فردوسی مهرگان را جشنی خجسته و آیینی مهم معرفی می‌کند که با شادی و آیین‌های خاص همراه است.
آداب و رسوم جشن مهرگان
آداب جشن مهرگان در مناطق مختلف و در طول زمان متفاوت بوده است، اما برخی رسوم مشترک عبارتند از:
- گردهمایی خانواده‌ها و دوستان
- شادباش گفتن و تبریک مهرگان
- چیدن سفره‌ای با میوه‌ها و محصولات پاییزی
- آماده کردن شیرینی و خوراکی‌های سنتی
- موسیقی، آواز و رقص در برخی جشن‌ها
- برگزاری برنامه‌های فرهنگی و هنری
- نیایش و خواندن متون دینی در میان زرتشتیان
- نمایش‌ها و ورزش‌های محلی
یونسکو نیز در شرح آیین مهرگان به موسیقی، رقص، نمایش، ورزش‌های محلی و آماده‌سازی سفره‌ای از محصولات کشاورزی اشاره کرده است که بسته به جامعه برگزارکننده متفاوت است.
سفره جشن مهرگان
سفره مهرگان یکی از نمادهای شناخته‌شده این جشن است که با میوه‌ها و محصولات پاییزی، شیرینی، خشکبار و خوراکی‌های متنوع تزئین می‌شود. این سفره یادآور فراوانی، برداشت محصول و سپاسگزاری از طبیعت است.
محتویات معمول سفره مهرگان
- انار، سیب، انگور و دیگر میوه‌های پاییزی
- گندم و برنج
- خشکبار و آجیل
- شیرینی‌های سنتی
- گل و گیاهان تازه
- غذاهای محلی
- نوشیدنی‌های سنتی
نماد جشن مهرگان
نماد اصلی جشن مهرگان «مهر» است که مفاهیمی چون دوستی، پیمان، روشنایی، سپاسگزاری و فراوانی را در بر می‌گیرد. همچنین نام جشن با «میترا» مرتبط است که در منابع پژوهشی با پیمان و داوری پیوند خورده و جشن مهرگان با فصل پاییز و برداشت محصول گره خورده است.
محل برگزاری جشن مهرگان
مهرگان در میان زرتشتیان ایران در شهرهایی مانند تهران، یزد و کرمان برگزار می‌شود و برنامه‌های فرهنگی و اجتماعی مرتبط با آن در نقاط مختلف کشور برگزار شده است. این جشن محدود به مکان خاصی نیست و می‌تواند در خانه‌ها، انجمن‌های فرهنگی، نیایشگاه‌ها و فضاهای عمومی یا فرهنگی برگزار شود.
منبع و مطالعه بیشتر: نمناک
