خواندن تسبیحات اربعه یا سوره موضوع اصلی این مطلب است و در ادامه نکات آن را بررسی می‌کنیم.
نماز، ستون دین اسلام و مهم‌ترین عبادت هر مسلمان است که در طول شبانه‌روز پنج بار بر او واجب می‌شود. یکی از پرسش‌های رایج نمازگزاران، مربوط به قرائت در رکعت سوم و چهارم نماز است؛ اینکه آیا می‌توان به جای تسبیحات اربعه، سوره حمد خواند یا خیر؟ همچنین حکم فراموشی تسبیحات و شک در اجزای نماز از دیگر موضوعات مهم در این زمینه است.
خواندن تسبیحات اربعه یا سوره: تسبیحات اربعه و جایگاه آن در نماز
تسبیحات اربعه عبارت است از ذکر «سُبْحانَ اللهِ وَ الْحَمْدُ لِلهِ وَ لا اِلهَ اِلا اللهُ وَ اللهُ اَکْبَرُ» که در رکعت سوم و چهارم نماز خوانده می‌شود. در این دو رکعت، نمازگزار می‌تواند یک بار سوره حمد یا سه مرتبه تسبیحات اربعه را قرائت کند. بر اساس فتوای مشهور فقها، حتی یک مرتبه تسبیحات اربعه نیز کافی است. امام خمینی (ره) در توضیح المسائل (ج ۱، ص ۵۵۵، م ۱۰۰۵) تصریح کرده‌اند که در رکعت سوم و چهارم، خواندن یک بار حمد یا سه مرتبه تسبیحات اربعه کفایت می‌کند.
آیا می‌توان به جای تسبیحات، حمد و سوره خواند؟
یکی از سوالات متداول این است که آیا در رکعت سوم و چهارم می‌توان به جای تسبیحات اربعه، سوره حمد یا سوره توحید را خواند؟ بر اساس فتوای آیت‌الله العظمی بهجت (استفتاءات، ج ۲، ص ۱۴۹ و ۱۵۰، سوال )، خواندن حمد به جای تسبیحات اربعه در این دو رکعت اشکالی ندارد، به شرط آنکه سوره را با نیت قرائت قرآن در نماز بخواند، نه به قصد سوره نماز.
همچنین اگر نمازگزار در دو رکعت آخر به اشتباه گمان کند که در دو رکعت اول است و حمد و سوره بخواند، نمازش صحیح است اما باید دو سجده سهو برای اضافه شدن سوره به جا آورد. این نظر بر اساس فتوای آیت‌الله العظمی گلپایگانی در مجمع المسائل (ج ۱، ص ۱۶۷) بیان شده است.
احکام فراموش کردن تسبیحات در نماز
اگر نمازگزار سهواً به جای حمد و سوره، تسبیحات بخواند یا بالعکس، باید توجه داشته باشد که قرائت حمد و سوره از واجبات غیررکنی نماز است. اگر حمد و سوره فراموش شود و در رکوع متوجه شود، نمازش صحیح است و نیازی به برگشتن نیست. اما اگر پیش از رکوع متوجه شود، باید حمد و سوره (و در نماز جماعت فقط حمد) را بخواند و سپس رکوع برود.
در نماز جماعت، اگر مأموم به سجده امام جماعت در آن رکعت برسد، جماعت او صحیح است (امام خمینی، توضیح المسائل، ج ۱، ص ۷۸۵). این موضوع برای کسانی که در نماز جماعت دچار اشتباه در رکعت دوم یا سوم می‌شوند اهمیت دارد، زیرا برگشتن برای قرائت ممکن است نظم نماز جماعت را به هم بزند.
اگر نمازگزار تسبیحات اربعه را فراموش کند و هنوز رکوع نکرده باشد، باید تسبیحات را بگوید و یک مرتبه خواندن کافی است. اما اگر رکوع کرده یا از آن گذشته باشد، نیازی به برگشتن نیست و نمازش صحیح است (امام خمینی، توضیح المسائل، ج ۱، ص ۵۵۵).
نتیجه‌گیری
نماز مهم‌ترین عبادت مسلمانان است و آگاهی از احکام آن شرط صحت و قبولی آن است. در این مقاله، احکام خواندن تسبیحات اربعه یا سوره حمد در رکعت سوم و چهارم، حکم فراموشی و اشتباه در تسبیحات، و چگونگی نیت نماز بررسی شد تا شبهات ذهنی نمازگزاران برطرف شود و کیفیت نماز ارتقا یابد.
