برای بسیاری از مادران، نوشیدن یک فنجان قهوه صبحگاهی نه تنها یک عادت، بلکه بخشی ضروری از شروع روز است. اما وقتی نوزاد شیرخوار در میان است، این پرسش مطرح می‌شود که آیا مصرف قهوه در دوران شیردهی بی‌خطر است و کافئین موجود در آن می‌تواند بر سلامت و رفتار نوزاد تأثیر بگذارد؟
نحوه انتقال کافئین به شیر مادر
کافئین پس از مصرف از طریق دستگاه گوارش جذب خون شده و در سراسر بدن از جمله شیر مادر پخش می‌شود. تحقیقات نشان می‌دهد حدود یک درصد از کافئینی که مادر مصرف می‌کند، به شیر او منتقل می‌شود. اگرچه این مقدار کم به نظر می‌رسد، اما نوزادان به ویژه تازه‌متولدها توانایی تجزیه و دفع کافئین را بسیار کمتر از بزرگسالان دارند.
در بدن بزرگسالان، نیمه عمر کافئین بین سه تا هفت ساعت است؛ یعنی پس از این مدت، نیمی از کافئین تجزیه می‌شود. اما در نوزادان این زمان ممکن است به ۶۵ تا ۱۳۰ ساعت برسد. بنابراین حتی مقدار کمی کافئین می‌تواند ساعت‌ها در بدن نوزاد باقی بماند و روی خواب و آرامش او تأثیر بگذارد.
میزان مجاز کافئین در دوران شیردهی
بر اساس توصیه‌های سازمان‌های معتبر پزشکی مانند آکادمی اطفال آمریکا و مرکز کنترل و پیشگیری از بیماری‌ها، مادران شیرده می‌توانند روزانه تا حدود ۳۰۰ میلی‌گرم کافئین مصرف کنند بدون آنکه آسیبی به نوزاد برسد. این مقدار معادل دو تا سه فنجان قهوه دم کرده است.
با این حال، این میزان برای همه مادران و نوزادان یکسان نیست. برخی نوزادان به مقدار کمی کافئین حساس هستند و برخی دیگر حتی با مصرف بیشتر مادر، علائمی نشان نمی‌دهند. بهترین راهکار، مشاهده دقیق رفتار نوزاد و تنظیم مصرف بر اساس واکنش اوست.
مقدار کافئین در نوشیدنی‌ها و خوراکی‌های مختلف
- یک فنجان قهوه دم کرده (۲۴۰ میلی‌لیتر): حدود ۹۵ تا ۱۶۵ میلی‌گرم
- یک شات اسپرسو: حدود ۶۵ میلی‌گرم
- قهوه فوری: حدود ۶۰ تا ۸۰ میلی‌گرم
- قهوه بدون کافئین (دیکف): حدود ۲ تا ۵ میلی‌گرم
- چای سیاه: حدود ۴۰ تا ۷۰ میلی‌گرم
- نوشابه‌های کولا: حدود ۳۰ تا ۴۰ میلی‌گرم
- نوشیدنی‌های انرژی‌زا: حدود ۸۰ تا ۳۰۰ میلی‌گرم
- شکلات تلخ (۵۰ گرم): حدود ۲۰ تا ۳۰ میلی‌گرم
قهوه تنها منبع کافئین نیست؛ چای، نوشابه، شکلات و برخی داروهای سرماخوردگی نیز حاوی کافئین هستند و باید در محاسبه مصرف روزانه لحاظ شوند.
علائم حساسیت نوزاد به کافئین
اگر مقدار کافئین مصرفی مادر بیش از حد تحمل نوزاد باشد، ممکن است علائمی مانند بی‌قراری، بدخوابی، گاز و نفخ، بی‌اشتهایی یا مکیدن‌های کوتاه و نامنظم و در موارد نادر تندی ضربان قلب مشاهده شود. این علائم معمولاً چند ساعت پس از شیردهی ظاهر شده و با کاهش مصرف کافئین مادر، در چند روز فروکش می‌کنند.
عوامل مؤثر بر حساسیت نوزاد به کافئین
- سن نوزاد: نوزادان زیر سه ماه بیشترین حساسیت را دارند زیرا کبدشان هنوز نابالغ است.
- نوزادان نارس: سیستم متابولیکی ضعیف‌تری دارند و باید با احتیاط بیشتری در معرض کافئین قرار گیرند.
- سرعت متابولیسم مادر: برخی مادران کافئین را سریع‌تر تجزیه می‌کنند و مقدار کمتری به شیر منتقل می‌شود.
- مقدار و زمان مصرف: مصرف یکباره مقدار زیاد کافئین اثر شدیدتری نسبت به مصرف تدریجی دارد.
تنظیم زمان مصرف قهوه در دوران شیردهی
کافئین حدود ۳۰ تا ۶۰ دقیقه پس از نوشیدن به اوج غلظت خود در خون و شیر می‌رسد. بنابراین توصیه می‌شود:
- قهوه را بلافاصله پس از شیردهی بنوشید، نه پیش از آن.
- بین نوشیدن قهوه و شیردهی بعدی حداقل دو تا سه ساعت فاصله بگذارید.
- از نوشیدن قهوه در ساعات نزدیک به خواب شبانه نوزاد خودداری کنید.
این روش ساده می‌تواند مقدار کافئینی که نوزاد دریافت می‌کند را به طور چشمگیری کاهش دهد.
جایگزین‌های کم‌کافئین برای مادران شیرده
اگر نوزاد شما به کافئین حساس است، می‌توانید از گزینه‌های زیر استفاده کنید:
- قهوه بدون کافئین (دیکف)
- چای‌های گیاهی مانند بابونه، نعنا و رازیانه (با مشورت پزشک)
- چای سفید یا سبز با دم‌آوری کوتاه که کافئین کمتری دارند
- نوشیدنی‌های گرم بدون کافئین مانند آب گرم با لیمو و عسل
توجه داشته باشید برخی چای‌های گیاهی ممکن است در دوران شیردهی مناسب نباشند و بهتر است پیش از مصرف با پزشک مشورت کنید.
باورهای نادرست درباره قهوه و شیردهی
- قهوه شیر مادر را خشک می‌کند: شواهد علمی برای این ادعا وجود ندارد، به شرطی که مصرف متعادل باشد.
- هر مقدار کافئین برای نوزاد مضر است: مصرف تا ۳۰۰ میلی‌گرم در روز برای بیشتر مادران بی‌خطر است.
- قهوه بدون کافئین کاملاً بدون کافئین است: دیکف نیز مقدار کمی کافئین دارد، هرچند ناچیز.
چه زمانی باید به پزشک مراجعه کرد؟
اگر با کاهش مصرف کافئین، علائم نوزاد بهبود نیافت یا نوزاد نارس، کم‌وزن یا دارای بیماری زمینه‌ای است، حتماً با پزشک مشورت کنید. همچنین اگر خودتان داروهای حاوی کافئین مصرف می‌کنید، این موضوع را با پزشک در میان بگذارید.
نتیجه‌گیری
مصرف قهوه در دوران شیردهی در بسیاری از موارد ممکن است، به شرطی که در حد متعادل و آگاهانه باشد. توصیه کلی این است که مادران شیرده روزانه بیش از ۳۰۰ میلی‌گرم کافئین مصرف نکنند، زمان نوشیدن را با شیردهی هماهنگ کنند و رفتار نوزاد را به دقت زیر نظر بگیرند. هر نوزاد پاسخ منحصربه‌فردی به کافئین دارد؛ بنابراین بهترین داور، مشاهده دقیق مادر و مشورت با پزشک است. با رعایت این اصول ساده می‌توانید هم از قهوه دلخواه خود لذت ببرید و هم اطمینان حاصل کنید که نوزادتان در آرامش و سلامت رشد می‌کند.
منبع: دلگرم
