جراحی دندان عقل یکی از رایج‌ترین اقدامات دندانپزشکی است که به دلایل مختلفی مانند نهفتگی، فشار بر دندان‌های مجاور، پوسیدگی یا عفونت انجام می‌شود. یکی از سوالات متداول بیماران پس از این جراحی، علت ورم صورت است. در این مقاله به بررسی دلایل ورم صورت پس از جراحی دندان عقل و راهکارهای مدیریت آن می‌پردازیم.
ورم صورت پس از جراحی دندان عقل چیست؟
ورم یا تورم به تجمع مایع در بافت‌های نرم اطراف محل جراحی گفته می‌شود. هنگام خارج کردن دندان عقل از لثه و استخوان فک، بافت‌های اطراف دچار آسیب جزئی می‌شوند. بدن برای ترمیم این آسیب، واکنش‌های دفاعی و التهابی را آغاز می‌کند که باعث افزایش جریان خون و نفوذپذیری عروق خونی در ناحیه جراحی می‌شود. نتیجه این فرآیند تجمع مایعات و سلول‌های ایمنی در فضای بین سلولی است که به شکل ورم در گونه، فک، لب یا زیر چشم ظاهر می‌شود.
علت اصلی ورم: پاسخ التهابی بدن
پاسخ التهابی طبیعی بدن، علت اصلی ورم پس از جراحی دندان عقل است. پس از برش لثه و برداشتن دندان، سلول‌های آسیب دیده موادی مانند هیستامین، پروستاگلاندین و سیتوکین‌ها آزاد می‌کنند که باعث گشاد شدن رگ‌های خونی و افزایش نفوذپذیری دیواره آن‌ها می‌شود. این امر موجب خروج پلاسما و مایعات به بافت اطراف و تجمع آن‌ها می‌شود. همچنین گلبول‌های سفید خون برای پاک‌سازی باکتری‌ها و شروع ترمیم به محل جراحی می‌رسند. بنابراین ورم نه تنها نشانه عفونت نیست، بلکه بخشی از روند طبیعی بهبود است.
نقش سیستم ایمنی در ایجاد تورم
سیستم ایمنی پس از جراحی فعال می‌شود تا از ورود میکروب‌ها جلوگیری و بافت آسیب دیده را ترمیم کند. سلول‌هایی مانند ماکروفاژها و نوتروفیل‌ها در محل جراحی تجمع یافته و با آزادسازی مواد واسطه‌ای، افزایش مایع بین سلولی و در نتیجه ورم را به دنبال دارند. با گذشت زمان، بدن مایع اضافی را تخلیه کرده و تورم کاهش می‌یابد.
چرا دندان عقل بیشتر باعث ورم می‌شود؟
جراحی دندان عقل معمولاً پیچیده‌تر از کشیدن سایر دندان‌ها است زیرا این دندان در انتهای قوس فک قرار دارد و اغلب نهفته یا کج است. برای خارج کردن آن ممکن است نیاز به برش لثه، برداشتن استخوان یا تقسیم دندان به قطعات کوچک‌تر باشد که آسیب بافتی بیشتری ایجاد می‌کند و پاسخ التهابی شدیدتری به همراه دارد. همچنین مدت زمان طولانی‌تر جراحی و دستکاری بیشتر بافت‌ها شدت تورم را افزایش می‌دهد.
روند زمانی ورم پس از جراحی دندان عقل
- ۲۴ ساعت اول: در ساعات اولیه ورم چندان محسوس نیست زیرا اثر داروی بی‌حسی باقی است. کمپرس سرد و استراحت در این مرحله موثر است.
- ۴۸ تا ۷۲ ساعت: ورم به اوج خود می‌رسد و گونه، فک و اطراف چشم ممکن است متورم شوند. این حالت طبیعی است مگر همراه با علائم هشداردهنده باشد.
- روز سوم تا پنجم: تورم به تدریج کاهش می‌یابد و ممکن است کبودی خفیف ظاهر شود.
- هفته اول و دوم: ورم به میزان قابل توجهی کاهش یافته و حساسیت خفیف ممکن است باقی بماند.
عوامل تشدیدکننده ورم
<pبرخی رفتارها و شرایط می‌توانند ورم را شدیدتر یا طولانی‌تر کنند، از جمله:
- استفاده از کمپرس گرم در ۲۴ ساعت اول
- سیگار کشیدن که روند ترمیم را مختل می‌کند
- مصرف نوشیدنی با نی که ممکن است لخته خون محافظ را جابجا کند
- فعالیت بدنی شدید در روزهای اولیه
- عدم استراحت کافی یا خوابیدن بدون بالا نگه داشتن سر
- عفونت محل جراحی
- مصرف برخی داروها مانند رقیق‌کننده‌های خون
- تغذیه نامناسب با غذاهای سفت، گرم یا تحریک‌کننده
تفاوت ورم طبیعی و ورم خطرناک
ورم طبیعی معمولاً در روز دوم یا سوم به اوج می‌رسد و سپس کاهش می‌یابد و با درد قابل کنترل و خونریزی خفیف همراه است. اما ورم خطرناک ممکن است با علائم زیر همراه باشد:
- تب یا لرز
- ترشح چرک یا بوی بد از محل جراحی
- درد شدید و افزایشی که با دارو تسکین نمی‌یابد
- تورم گسترده تا گردن یا زیر فک
- دشواری در بلع یا تنفس
- خونریزی مداوم و غیرقابل کنترل
- بی‌حسی طولانی مدت یا آسیب عصبی
در صورت مشاهده این علائم باید فوراً به دندانپزشک مراجعه کرد.
منبع و مطالعه بیشتر: دلگرم
