خارش یکی از اصلیترین و آزاردهندهترین علائم بیماری گال است و در بسیاری از بیماران، اولین نشانهای است که باعث میشود به وجود یک مشکل پوستی مشکوک شوند. خارش گال میتواند از یک احساس خفیف و پراکنده شروع شود و به تدریج به خارش شدید، بهخصوص هنگام شب، تبدیل شود. این خارش گاهی به اندازهای شدید است که خواب فرد را مختل میکند و باعث خاراندن مداوم پوست، ایجاد زخم و حتی عفونت ثانویه میشود.
نکته مهم این است که خارش گال مستقیماً فقط به حرکت انگل روی پوست مربوط نیست. بخش بزرگی از خارش در اثر واکنش سیستم ایمنی بدن به مایت گال، تخمها و مواد دفعی آن ایجاد میشود. به همین دلیل حتی بعد از درمان موفق و از بین رفتن انگل نیز ممکن است خارش برای مدتی ادامه داشته باشد. درک این موضوع میتواند از نگرانی و درمانهای مکرر و غیرضروری جلوگیری کند.
چرا بیماری گال باعث خارش میشود؟
گال در اثر مایتی بسیار کوچک به نام Sarcoptes scabiei ایجاد میشود. مایت ماده وارد لایه سطحی پوست میشود و در آن تونلهای بسیار کوچکی ایجاد میکند. این مایت در پوست زندگی کرده و تخمگذاری میکند.
بدن انسان نسبت به حضور مایت، پروتئینهای آن و مواد دفعی مایت واکنش ایمنی نشان میدهد. نتیجه این واکنش ایجاد التهاب، ضایعات پوستی و خارش است.
در واقع شدت خارش الزاماً با تعداد مایتهای موجود روی بدن ارتباط مستقیم ندارد. سازمان جهانی بهداشت اعلام میکند که در گال معمولی بسیاری از افراد تنها حدود ۱۰ تا ۱۵ مایت روی بدن دارند، اما واکنش حساسیتی بدن میتواند خارش بسیار شدیدی ایجاد کند.
به همین دلیل ممکن است فردی با تعداد نسبتاً کمی مایت، خارش گستردهای در بخشهای مختلف بدن داشته باشد.
خارش گال چه حالتی دارد؟
خارش ناشی از گال معمولاً شدید و مداوم است و یکی از ویژگیهای مهم آن افزایش شدت خارش هنگام شب است.
بسیاری از بیماران توضیح میدهند که در طول روز خارش قابل تحملتر است اما هنگام رفتن به رختخواب شدت آن بیشتر میشود. همین موضوع میتواند خواب را مختل کند و فرد چندین بار در طول شب برای خاراندن پوست از خواب بیدار شود.
خارش ممکن است در ابتدا فقط در چند نقطه از بدن احساس شود اما به مرور گستردهتر شود. بعضی افراد احساس میکنند تقریباً تمام بدنشان میخارد، حتی در بخشهایی که ضایعات واضحی روی پوست دیده نمیشود.
CDC خارش شدید، بهخصوص در شب، را همراه با بثورات پوستی شبیه جوشهای کوچک از مهمترین علائم گال معرفی میکند.
چرا خارش گال شبها بیشتر میشود؟
افزایش خارش هنگام شب یکی از معروفترین ویژگیهای گال است. بیماران معمولاً بعد از قرار گرفتن در تخت یا گرم شدن بدن احساس خارش بیشتری میکنند.
گرمای محیط، کاهش محرکهای محیطی و تمرکز بیشتر فرد روی احساسات پوستی میتوانند باعث شوند خارش در شب بیشتر احساس شود. فعالیت مایت نیز ممکن است در تجربه خارش نقش داشته باشد، اما بخش اصلی علائم گال ناشی از پاسخ حساسیتی و التهابی بدن است.
این خارش شبانه میتواند تأثیر قابل توجهی بر کیفیت زندگی داشته باشد. فرد ممکن است دیرتر بخوابد، بارها بیدار شود یا ناخودآگاه هنگام خواب پوست خود را بخاراند.
اگر این وضعیت چند هفته ادامه پیدا کند، خستگی، کاهش تمرکز و تحریکپذیری در طول روز نیز ممکن است ایجاد شود.
خارش گال بیشتر در کدام قسمتهای بدن است؟
محل خارش و ضایعات گال میتواند در افراد مختلف متفاوت باشد، اما برخی قسمتهای بدن بیشتر درگیر میشوند.
در بزرگسالان و نوجوانان، نواحی شایع شامل بین انگشتان دست، مچ دست، آرنج، زیر بغل، اطراف کمر و خط کمربند، باسن، اطراف نوک سینه و ناحیه تناسلی است.
وجود خارش شدید بین انگشتان و اطراف مچ دست، بهخصوص زمانی که سایر اعضای خانواده نیز دچار خارش شدهاند، میتواند احتمال گال را افزایش دهد.
در کودکان کوچک و نوزادان توزیع ضایعات ممکن است متفاوت باشد و کف دست، کف پا، سر، صورت و گردن نیز درگیر شود.
البته صرفاً محل خارش برای تشخیص گال کافی نیست و بسیاری از بیماریهای پوستی دیگر نیز میتوانند علائم مشابه ایجاد کنند.
خارش گال چه زمانی بعد از آلوده شدن شروع میشود؟
یکی از ویژگیهای مهم گال این است که خارش معمولاً بلافاصله پس از ورود مایت به بدن شروع نمیشود.
اگر فرد برای اولین بار به گال مبتلا شده باشد، ممکن است چند هفته طول بکشد تا سیستم ایمنی بدن نسبت به مایت حساس شود و علائم ظاهر شوند. CDC این فاصله را معمولاً حدود ۴ تا ۸ هفته اعلام میکند، در حالی که WHO اغلب شروع علائم را حدود ۴ تا ۶ هفته پس از آلودگی گزارش میکند.
این موضوع اهمیت زیادی دارد، زیرا فرد در این مدت ممکن است هیچ خارش یا ضایعه واضحی نداشته باشد اما همچنان بتواند گال را به دیگران منتقل کند.
در افرادی که قبلاً به گال مبتلا شدهاند، سیستم ایمنی بدن مایت را سریعتر شناسایی میکند و علائم ممکن است زودتر ظاهر شوند.
آیا هر خارش شدیدی نشانه گال است؟
خیر. خارش شدید میتواند علتهای بسیار مختلفی داشته باشد و تشخیص گال تنها براساس احساس خارش امکانپذیر نیست.
خشکی شدید پوست، اگزما، حساسیتهای پوستی، کهیر، گزش حشرات، برخی عفونتهای پوستی، مصرف بعضی داروها و حتی برخی بیماریهای داخلی میتوانند باعث خارش شوند.
پزشک برای تشخیص گال به مجموعهای از عوامل توجه میکند؛ از جمله محل ضایعات، شدت خارش شبانه، وجود تونلهای باریک روی پوست و ابتلای سایر افراد خانواده یا کسانی که تماس نزدیک با بیمار داشتهاند.
در بعضی موارد ممکن است از درماتوسکوپ یا نمونهبرداری سطحی از پوست برای مشاهده مایت، تخم یا مواد مربوط به آن استفاده شود، هرچند پیدا نکردن مایت همیشه گال را بهطور قطعی رد نمیکند.
آیا خاراندن پوست گال را بدتر میکند؟
خاراندن مداوم پوست میتواند یکی از مشکلات مهم بیماری گال باشد. وقتی خارش شدید است، مقاومت در برابر خاراندن دشوار میشود، اما خاراندن زیاد میتواند سد طبیعی پوست را تخریب کند.
در نتیجه ممکن است خراش، زخم و التهاب بیشتری ایجاد شود. با آسیب دیدن پوست، باکتریها راحتتر وارد پوست میشوند و احتمال ایجاد عفونتهای ثانویه افزایش پیدا میکند.
WHO اشاره میکند که خاراندن پوست در مبتلایان به گال میتواند زمینه ورود باکتریها و ایجاد عفونتهایی مانند زردزخم را فراهم کند.
اگر روی پوست زخمهای دردناک، ترشح، چرک، تورم قابل توجه یا علائم مشکوک به عفونت ایجاد شود، بهتر است فرد توسط پزشک بررسی شود.
آیا خارش بلافاصله بعد از درمان گال از بین میرود؟
خیر. این یکی از مهمترین نکاتی است که افراد مبتلا به گال باید بدانند.
بسیاری از افراد انتظار دارند به محض استفاده از داروی ضدگال، خارش کاملاً متوقف شود. وقتی چند روز بعد هنوز خارش دارند، تصور میکنند درمان شکست خورده یا انگل هنوز زنده است.
اما خارش بعد از درمان لزوماً به معنی وجود گال فعال نیست.
علت اصلی این اتفاق همان واکنش حساسیتی سیستم ایمنی است. حتی پس از کشته شدن مایتها، بقایای مایت و مواد مرتبط با آنها برای مدتی در پوست باقی میمانند و سیستم ایمنی همچنان به آنها واکنش نشان میدهد.
CDC اعلام میکند که خارش ممکن است برای چند هفته پس از درمان موفق نیز ادامه پیدا کند. WHO نیز اشاره میکند که حتی در یک تا دو هفته اول پس از شروع درمان، خارش ممکن است بیشتر احساس شود.
بنابراین ادامه خارش در روزهای اول بعد از درمان، به تنهایی نشانه شکست درمان نیست.
خارش بعد از درمان گال چقدر طول میکشد؟
مدت خارش پس از درمان از فردی به فرد دیگر متفاوت است. در بعضی افراد خارش به سرعت کاهش پیدا میکند، در حالی که در برخی دیگر ممکن است چند هفته ادامه داشته باشد.
DermNet این وضعیت را Post-scabetic itch یا خارش پس از گال مینامد و تأکید میکند که این خارش میتواند برای چند هفته بعد از درمان موفق باقی بماند.
نکته مهمتر از وجود خارش، روند تغییر آن است.
اگر خارش به تدریج کمتر شود و ضایعات جدید یا تونلهای جدید روی پوست ظاهر نشوند، احتمالاً روند بهبود در حال انجام است.
اما اگر خارش همچنان بسیار شدید باقی بماند، دوباره افزایش پیدا کند یا ضایعات جدید ایجاد شوند، باید احتمال درمان ناکافی، استفاده نادرست از دارو یا ابتلای مجدد بررسی شود.
از کجا بفهمیم خارش بعد از درمان طبیعی است یا گال هنوز وجود دارد؟
این سؤال یکی از رایجترین نگرانیهای افراد پس از درمان است.
وجود مقداری خارش طی هفتههای اول میتواند طبیعی باشد. اما ایجاد ضایعات جدید اهمیت بیشتری دارد.
براساس توصیه CDC، اگر خارش بیش از حدود ۲ تا ۴ هفته پس از درمان ادامه پیدا کند، تونلهای جدید ایجاد شوند یا ضایعات شبیه جوش جدید ظاهر شوند، ممکن است نیاز به ارزیابی مجدد و در بعضی موارد تکرار درمان وجود داشته باشد.
بنابراین تنها با معیار «هنوز بدنم میخارد» نمیتوان نتیجه گرفت که درمان شکست خورده است.
چرا گاهی خارش گال دوباره برمیگردد؟
یکی از دلایل مهم بازگشت علائم، ابتلای مجدد است.
اگر بیمار درمان شود اما افراد نزدیک، همسر یا اعضای خانواده که در معرض بیماری بودهاند درمان نشوند، ممکن است فرد دوباره از آنها گال بگیرد.
به همین دلیل درمان همزمان افراد خانواده و تماسهای نزدیک، طبق توصیه پزشک، بخش مهمی از کنترل گال است. CDC و WHO هر دو بر اهمیت درمان همزمان افراد در معرض تماس تأکید میکنند.
استفاده ناقص از دارو نیز میتواند مشکلساز باشد. داروهای موضعی ضدگال باید دقیقاً طبق دستور پزشک روی قسمتهای تعیینشده بدن استفاده شوند و زمان باقی ماندن آنها روی پوست رعایت شود.
چگونه میتوان خارش بعد از گال را کمتر کرد؟
بعد از اینکه درمان اصلی گال انجام شد، ممکن است برای کنترل خارش به درمانهای کمکی نیاز باشد.
مرطوب نگه داشتن پوست و استفاده از محصولات ملایم میتواند به کاهش تحریک پوست کمک کند. حمام بسیار داغ، شستوشوی بیش از حد و استفاده مکرر از شویندههای قوی ممکن است خشکی و خارش را تشدید کند.
DermNet اشاره میکند که در برخی بیماران، پزشک ممکن است برای خارش پس از گال از مرطوبکنندهها، داروهای آنتیهیستامین یا کورتیکواستروئیدهای موضعی مناسب استفاده کند، بهخصوص اگر واکنش اگزمایی پوست ایجاد شده باشد.
انتخاب دارو باید براساس سن، محل ضایعات، شدت التهاب، شرایط پزشکی و نظر پزشک انجام شود و مصرف خودسرانه داروهای قوی پوستی توصیه نمیشود.
شستن مکرر بدن خارش گال را از بین میبرد؟
گال نتیجه کثیفی پوست نیست و با حمام کردن مکرر از بین نمیرود. شستوشوی بیش از حد حتی ممکن است پوست را خشک کند و خارش را شدیدتر کند.
همچنین استفاده مکرر از الکل، مواد ضدعفونیکننده، اسپریهای حشرهکش یا مواد شیمیایی روی پوست نهتنها درمان مناسبی برای گال نیست، بلکه میتواند باعث التهاب و حساسیت پوستی شود.
CDC بهطور مشخص توصیه میکند برای درمان گال از اسپریهای حشرهکش یا مواد تدخینی استفاده نشود.
درمان باید با داروی مناسب ضدگال و براساس دستور پزشک انجام شود.
آیا شدت خارش نشان میدهد گال شدیدتر است؟
نه همیشه.
شدت خارش بیشتر به نحوه واکنش سیستم ایمنی فرد بستگی دارد و الزاماً نشاندهنده تعداد بیشتر مایت نیست.
حتی در نوع شدید و بسیار مسری بیماری یعنی گال پوستهدار یا Crusted Scabies، برخی بیماران ممکن است خارش کمی داشته باشند یا حتی خارش مشخصی نداشته باشند. WHO این نوع بیماری را بهویژه در افراد دارای ضعف سیستم ایمنی مهم میداند.
بنابراین نمیتوان تنها براساس شدت خارش درباره میزان آلودگی به گال قضاوت کرد.
چه زمانی خارش گال نیاز به بررسی دوباره پزشک دارد؟
اگر پس از درمان، خارش به مرور کاهش پیدا کند، معمولاً جای نگرانی کمتری وجود دارد. اما در برخی شرایط بهتر است فرد دوباره توسط پزشک بررسی شود.
ایجاد تونلهای جدید، ضایعات جدید شبیه جوش، ادامه خارش شدید برای چند هفته، ابتلای مجدد اعضای خانواده یا ایجاد زخم و علائم عفونت پوستی از جمله مواردی هستند که نیاز به بررسی دارند.
همچنین اگر تشخیص گال از ابتدا قطعی نبوده و خارش با درمان مناسب کاهش پیدا نکرده است، باید احتمال بیماریهای پوستی دیگر نیز در نظر گرفته شود.
تکرار خودسرانه و مداوم داروهای ضدگال ممکن است خود باعث التهاب و حساسیت پوست شود و تشخیص خارش ناشی از بیماری از خارش ناشی از تحریک پوستی را دشوارتر کند.
